سیستم ایمنی بدن، در واقع پلیس بدن ماست. این پلیس وظیفه دارد در برابر میکروبها و عوامل بیرونی که عملکرد بدن را به خطر میاندازد، از ما محافظت کند؛ اما گاهی پلیس بدن ما دچار سردرگمی شده، به بافتها و سلولهای خودی حمله میکند. این ناهنجاری که اختلال خودایمنی نام دارد، با توجه به نوع آسیبی که وارد کند، منجر به اختلالات مختلفی می شود. یکی از انواع این اختلالات، بیماری اماس است.
بیماری ام اس چیست؟
اماس مخفف مولتیپل اسکلروزیس (Multiple Sclerosis) است. در بیماری اماس سیستم ایمنی بدن، به سیستم عصبی حمله میکند. سلولهای عصبی ما پوششی دارند که غلاف میلین نام دارد. غلاف میلین به انتقال پیام بین سلولهای عصبی کمک میکند، اما در بیماری اماس غلاف میلین توسط دستگاه ایمنی تخریب میشود.
این تخریب میتواند تخریب سطحی قابل ترمیم یا تخریب کامل غلاف میلین باشد. بههمین دلیل است که بیماری اماس، طیف گستردهای از علائم دارد و روند پیشرفت بیماری اماس در هر بیمار، متفاوت است. در بعضی از بیماران روند بیماری اماس ثابت میماند و در بعضی بهمرور پیشرفت میکند.
علائم بیماری ام اس چیست؟
همانطور که گفتیم علائم ام اس گسترده بوده و بسته به ناحیه تخریبشده و میزان تخریب متغیر است. یک بیمار اماس ممکن است فقط خستگی و بیحسی را تجربه کند و در یک بیمار دیگر، علائم تا اختلال جدی حرکتی پیش برود. شایعترین نشانههای اماس این موارد هستند:
- نشانههای مربوط به چشم مثل تاری دید و دوبینی
- سرگیجه، عدم تعادل و اختلال در راه رفتن
- اسپاسم عضلانی یا دردهای شدید و بیدلیل عضله
- بیحسی، خوابرفتگی و ضعف عضلات
- احساس خستگی
- تشنج، سردرد، ریزش مو، خارش
- اختلالات کارکرد جنسی، دستگاه گوارش و مثانه
- اختلالات احساسی، شناختی و حافظه
- افسردگی
- همچنین اختلالات با شیوع کمتر شامل اختلال در صحبت کردن و اختلال تنفسی
البته این علائم باید مستمر اتفاق بیفتند و حداقل تا ۲۴ ساعت ادامه داشته باشند. در این صورت حتماً باید به پزشکمان مراجعه کنیم. مشاهدهی صرف این نشانهها به معنی این نیست که صد درصد مبتلا به بیماری اماس هستیم. گاهی این علائم در افراد سالم هم دیده میشود. پس بهترین کار این است که نشانههای اماس را جدی بگیریم، اما خودمان نبریم و ندوزیم، بلکه به پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنیم.
چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به بیماری ام اس هستند؟
در ایران بهطور متوسط از هر ۱۰۰ هزار نفر، ۲۰ الی ۶۰ نفر به بیماری اماس مبتلا هستند. سن شایع ابتلا به این بیماری متأسفانه بین ۲۰-۴۰ سال است. همینطور شیوع این بیماری در زنان ۲-۳ برابر مردان است. با وجود اینکه هنوز دقیقاً علت اصلی بیماری مشخص نیست، اما عواملی هستند که میتوانند در شروع بیماری اماس موثر باشند. این فاکتورها عبارتند از:
- زمینهی ژنتیکی: مثلا اگر یکی از اقوام درجه یک مبتلا به بیماری اماس باشد، احتمال ابتلای فرد بیشتر میشود.
- تولد و زندگی در بعضی مناطق جغرافیایی: در بعضی از مناطق جغرافیایی بیماری اماس شایعتر است.
- مواجهه با بعضی از میکروبها و ویروسها در زمان کودکی
- استرس یا خستگی بیش از حد جسمی و روحی
- پایین بودن سطح ویتامین D خون
- مصرف دخانیات
- مصرف بیش از حد نمک